Για την ένταξη των ανεμόμυλων του Λασιθίου στον εθνικό κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας, στην αρμόδια Διεύθυνση Πολιτιστικής Κληρονομιάς του υπουργείου Πολιτισμού υποβάλλεται σημερα Δευτέρα 2 Ιουλίου 2018 το δελτίο της δεύτερης φάσης, από τον δήμαρχο Οροπεδίου Λασιθίου Γιάννη Στεφανάκη.
Σύμφωνα με τον δήμαρχο της περιοχής, από την πολύμηνη συστηματική έρευνα και τεκμηρίωση που πραγματοποιεί ο Δήμος Οροπεδίου Λασιθίου προέκυψαν σημαντικά στοιχεία για την ιστορία και χρήση του ανεμόμυλων. Συγκεκριμένα προσδιορίστηκε ο αριθμός τους, η σημερινή κατάσταση και λειτουργία τους, καταγράφηκαν ιστορικές μαρτυρίες, η βιβλιογραφία, οι σύνθετες τεχνικές κατασκευής από τους παλαιούς τεχνίτες (μάστορες) ενώ δημιουργήθηκε σχετικό ντοκιμαντέρ-ντοκουμέντο όπου πλέον διασώζονται οι σχετικές μαρτυρίες των κατοίκων του Λασιθίου με τίτλο «Γήινος ‘Ανεμος».

Οι ανεμόμυλοι  χρησιμοποιούνταν για το άλεσμα των σιτηρών και  αποτελούσαν μέχρι και το 1950  το μεγαλύτερο  μυλοτόπι της Κρήτης  αλλά και της Ελλάδος. Όλοι  οι ανεμόμυλοι έχουν κατασκευαστεί στο τύπο του ’’μονόπαντου’’ ή ‘’αξετροχάρη’’ ή ‘’μονόκαιρου’’ ανεμόμυλου, δηλαδή αλέθουν σε μια σταθερή κατεύθυνση του αέρα. Οι μύλοι αποτελούν ιδιοκτησίες ,ενώ το συγκρότημα των μύλων έχει χαρακτηριστεί ως έργα τέχνης με υπουργική απόφαση το 1986. (ΦΕΚ Β 104 14-3-86).  Ο αλευρόμυλος, είναι και ο πρόγονος του αντλητικού Λασιθιώτικου Ανεμόμυλου, με πολλές ομοιότητες  στην κατασκευή και την λειτουργία τους. Ο άξονας , η πτερωτή και πολλά αλλά εξαρτήματα ήταν όμοια. Σήμερα η κατάσταση είναι τραγική  ,όλοι έχουν μετατραπεί σε ερείπια ,λόγω της αδιαφορίας της πολιτείας ,των τοπικών φορέων ,των κατοίκων  του Οροπεδίου ,αυτών που προσδοκούν εισόδημα από το μνημείο  και αυτών που κατάγονται από το Οροπέδιο Λασιθίου .Ακόμα και το μονοπάτι επίσκεψης στα ερείπια είναι αδιάβατο από τη διάβρωση και κινδυνεύουν οι επισκέπτες  που επιχειρούν να δουν τα ερείπια από κοντά. Ευτυχώς τον Απρίλιο του 2014 δημοπρατήθηκε το εργο αναστήλωσης δυο ανεμομύλων  από το Δήμο Οροπεδίου Λασιθίου, ελπίζουμε να είναι η απαρχή για την ανάδειξη του μνημείου, το οποίο θα προσφέρει  στην τουριστική ανάπτυξη του Οροπεδίου Λασιθίου.
Πηγή : Μυλοτόπι Αμπέλου στο Οροπέδιο Λασιθίου