Ιστορικά στοιχεία
1934: Ίδρυση πυρηνελαιουργεία από Ηρακλειώτες επιχειρηματίες σημαντικός παράγοντας για την ανάπτυξη του σαπουνιού
1940: Μεταβίβαση της ιδιοκτησίας στην ΕΓΣΡ
2009: Χαρακτηρισμός της καμινάδας ως διατηρητέο μνημείο
Το κτήριο σήμερα λειτουργεί ως αποθηκευτικός χώρος
Πηγή : Αθ.Τζερμιά, Ανδρ.Χειμωνάκη, "H δυτική πύλη του Ρεθύμνου: ο επαναπροσδιορισμός του αστικού ιστού στην περιοχή του Κουμπέ", Διπλωματική Εργασία, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Πολυτεχνείο Κρήτης, Χανιά, Ελλάς, 2020
Στοιχεία που προκύπτουν από την προσωπική έρευνα του κου Γρηγόρη Παπαδοπετράκη :
Διαφωνώ όσον αφορά την έναρξη λειτουργίας της επιχείρησης όπως επίσης και για το γεγονός ότι αυτό ιδρύθηκε από Ηρακλειώτες επιχειρηματίες. Το εργοστάσιο άρχισε να κατασκευάζεται στα τέλη της δεκαετίας του 1910 από τον Ιωάννη Ροδινό. Το 1925 καταγράφεται από το Λοχαγό Παπαθανασίου ως εργοστάσιο Ροδινού. Ο Ροδινός είχε καταγωγή από το γειτονικό Ατσιπόπουλο και ήταν μεγάλη προσωπικότητα του τόπου. Η ονομασία Αγία Φωτεινή οφείλεται στον ομώνυμο ναό που βρισκόταν στην καρδιά του εργοστασίου. Ο ναός ήταν προγενέστερος του εργοστασίου. Όπως αναφέρει η παράδοση χτίστηκε εκεί μετά από θαύμα. Η ύπαρξη ναού αφιερωμένου στην Αγία υπήρχε από την περίοδο της Ενετοκρατίας.
Τα παραπάνω στοιχεία προκύπτουν από προσωπική μου έρευνα κυρίως σε αδημοσίευτες αρχειακές πηγές καθώς και αναφορές του Κ.Η.Παπαδάκη, Χ.Στρατιδάκη και Γ. Περπυράκη
Ο Ιωάννης Ευσταθίου Ροδινός οραματίστηκε τη δημιουργία μεγάλης βιομηχανικής μονάδας στην περιοχή του Κουμπέ. Γεννήθηκε στο Ατσιπόπουλο Ρεθύμνης και ήταν γιος του Ευσταθίου Ροδινού και της Ελένης, το γένος Γεωργίου Αρκαλάκη η Δασκαλάκη. Από νεαρή ηλικία βρέθηκε στον Πειραιά αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Απέκτησε το δικό του εργοστάσιο, συνεταιριζόμενος με τον Ιωάννη Βοργία. Η επιχείρηση αποτελείτο από μηχανουργείο λεβητοποιείο και ναυπηγείο. Βρισκόταν στην οδό Δραγατσανίου 48. Στα τέλη της δεκαετίας του 1910 επένδυσε στην περιοχή του Ρεθύμνου, όπως στα μεταλλεία Σισών και Δαμάστας, στην ανέγερση σύγχρονου ελαιουργείου στο Αγιασμάτσι Ρεθύμνου. Επόμενη κίνηση του ήταν η ίδρυση πυρηνελαιουργείου στην περιοχή Κουμπέ. Το 1921 αγόρασε μέσω πλειστηριασμού έκταση στη θέση "Γαλλιανή Καμάρα". Μέσα στο κτήμα υπήρχε ο ναΐσκος της Αγίας Φωτεινής που είχε οικοδομηθεί γύρω στα 1910. Οι εργασίες ανέγερσης του πυρηνελαιουργείου ξεκίνησαν το 1924, με στόχο να λειτουργήσει εντός του έτους. Όμως ο Ροδινός επέλεξε να προηγηθεί η ίδρυση ελαιουργείοιυ στο Μυλοπόταμο, αντίστοιχο με του Αγιασματσίου. Μετά την ολοκλήρωση του δεύτερου ελαιοτριβείου, το 1925 συνεχίστηκαν οι εργασίες του πυρηνελαιουργείου με ταχύτερο ρυθμό. Εκτός από την ολοκλήρωση του κτίρίου, πραγματοποιήθηκε και η εγκατάσταση των μηχανημάτων, με προέλευση το μηχανουργείο των Ροδινού-Βοργία. Στις 27 Σεπτεμβρίου 1925 πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια, απουσιάζοντος του ιδιοκτήτη λογω ασθένειας. Την επόμενη μέρα, ο Ιωάννης Ροδινός έφυγε από τη ζωή. Η επωνυμία των επιχειρήσεων Ροδινού άλλαξε σε "Αφοι Ροδινού" με επικεφαλής τον πρωτότοκο γιο του εκλιπόντος, Ευάγγελο Ροδινό. Οι επιχειρήσεις Ροδινού συνέχισαν κανονικά τη λειτουργία τους, εκτός του πυρηνελαιουργείο που παρέμεινε αδρανές. Το 1928 ο Ευάγγελος Ροδινός διαβεβαίωνε για τη λειτουργία του εργοστασίου σε συντομο χρονικό διάστημα. Το κενό που υπήρχε στην πυρηνελαιουργία πλήρωσε η εταιρεία ΒΙΟ με το πυρηνελαιουργείο-σαπωνοποιείο που ίδρυσε στην περιοχή Καλλιθέα Ρεθύμνου με την επωνυμία: "Ελαιουργία της Ελλάδος" (Ε.Τ.ΕΛ.). Τελικά η οικογένεια Ροδινού μεταβίβασε το εργοστάσιο σε όμιλο επιχειρηματιών από το Ηράκλειο. Την πλειοψηφία των μετοχών της νεοσύστατης εταιρείας με την επωνυμία "Αγία Φωτεινή" κατείχετο ζεύγος Αντωνίου και Ελένης Ανεμογιάννη, το γένος Καρούζου. Στο σχήμα μετείχαν επίσης οι: Αλκιβιάδης Μαρής, Γεώργιος Φλώρος και Σταύρος Κωνσταντινίδης. Στα τέλη του 1933 ξεκίνησε η λειτουργία του εργοστασίου και μέχρι το 1939 απασχολούσε 150 περίπου εργαζόμενους. Το Μάιο του 1939 γνωστοποιήθηκε στην κοινωνία του Ρεθύμνου μέσω άρθρου στον τύπο, η πρόθεση των ιδιοκτητών να μεταφέρουν τις εργασίες τους στο Ηράκλειο. Έτσι το καλοκαίρι του ιδίου έτους τέθηκε υπό εκκαθάριση. Αν και επιθυμία των ιδιοκτητών ήταν να πωληθεί σε Ρεθυμνιώτη, δεν βρέθηκε εκείνος με την οικονομική επιφάνεια που θα το εξαγόραζε. Έτσι το εργοστάσιο έκελεισε. Το Μάρτιο του 1942 οι εγκαταστάσεις πωλήθηκαν στη Χανιώτικη εταιρεία "Ανώνυμη Βιομηχανική Εταιρεία Ανατολή" (Α.Β.Ε.Α.). Μικρό ποσοστό συμμετοχής απέκτησαν οι Ρεθυμνιώτες έμποροι Παναγιώτης και Ιωάννης Κουτσουράκης, καθώς και μέλη της διοίκησης της Α.Β.Ε.Α. ατομικά. Παρά την εξαγορά, το εργοστάσιο δεν λειτούργησε τουλάχιστον ως το 1947. Μετά το τέλος της Γερμανικής κατοχής, η κυβέρνηση των ΗΠΑ δημιουργησε την American Misson for Aid to Greece (A.M.A.G) με σκοπό τη διαχείρηση της πρώτης οικονομικής βοήθειας προς την Ελλάδα για την ανόρθωση του αγροτικού τομέα που λόγω καλύτερης κατάστασης θα αποτελούσε τη βάση για την ανάπτυξη της χώρας. Τη διάχυση των ενισχύσεων προς τους αγρότες ανέλαβαν οι συνεταιρισμοί. Στο Ρέθυμνο η Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών Ρεθύμνης και ο αντίστοιχος του Μυλοποτάμου κατέθεσαν στην A.M.A.G. υπόμνημα για τη χρηματοδότηση των αναγκών του νομού Ρεθύμνης, μεταξύ των οποίων και η ίδρυση πυρηνελαιουργείου. Τελικά προκρίθηκε η επαναλειτουργία του πυρηνελαιουργείου "Αγία Φωτεινή", μέσω της εξαγοράς από την Α.Β.Ε.Α. Όμως υπήρχε το εμποδιο της Ε.Τ.ΕΛ. που αφενός δεν ήθελε να χάσει το μονοπώλιο, αφετέρου είχε κάποια μορφή συνεργασίας με την Α.Β.Ε.Α. Τελικά επήλθε συμφωνία μεταξύ Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ρεθύμνης και της Α.Β.Ε.Α. , για τη μίσθωση του χώρου και αναβάθμιση του μέσω των Αμερικανικών ενισχύσεων. Η ολοκλήρωση της συμφωνίας πραγματοποιήθηκε το Σεπτέμβρη του 1949, με τη συμμετοχή των Συνεταιρισμών Ρεθύμνης και Μυλοποτάμου. Την ελαιοκομική περίοδο 1949-1950 ξεκίνησε τη λειτουργία του και συνεχίστηκε απρόσκοπτα τα επόμενα χρόνια. Στις αρχές της δεκαετίας του 60 ανέστειλε τη λειτουργία του, λόγω της κρίσης στη σαπωνοποιϊα που απορροφούσε τη μεγαλύτερη ποσότητα πυρηνελαίου λόγω της εισαγωγής χημικών απορρυπαντικών. Άλλοι λόγοι ήταν η παλαιότητα των μηχανημάτων, ίσως και ασυμφωνίες μεταξύ της ιδιοκτήτριας εταιρείας και του ενοικιαστή συνεταιρισμού. Η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Ρεθύμνης ενδιαφερόταν για την επαναλειτουργία του και προσπάθησε το 1967 να εκσυγχρονίσει τον μηχανολογικό εξοπλισμό του πυρηνελαιουργείου με χρηματοδότηση της Α.Τ.Ε. που όμως δεν προχωρησε. Τον Οκτώβριο του 1968 συμφώνησε η Ε.Α.Σ.Ρ. με την Α.Β.Ε.Α. για την εξαγορά των εγκαταστάσεων. Ο χώρος χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη και προστέθηκαν εγκαταστάσεις πτηνοσφαγείου και θαλάμου κατάψυξης.
Αν χρησιμοποιήσετε πληροφορίες και στοιχεία που περιέχονται στις ιστοσελίδες vidarchives.gr, vidaomada.gr, vida-omada.blogspot.com και στο συνοδευτικό χάρτη παρακαλούμε πολύ να χρησιμοποιήσετε τις ακόλουθες αναφορές:
ΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
Βακαλοπούλου Μ., Δανιήλ Μ., Λαμπρόπουλος Χ., Φασουράκης Η. (επιμ.), 2017, Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (www.vidarchives.gr).
ΓΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ
Ηρακλής Φασουράκης, ΠΥΡΗΝΕΛΑΙΟΥΡΓΕΙΟ ΡΟΔΙΝΟΥ "ΑΓΙΑ ΦΩΤΕΙΝΗ" ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ ΕΓΣΡ, στο Βακαλοπούλου Μ., Δανιήλ Μ., Λαμπρόπουλος Χ.,
Φασουράκης Η. (επιμ.), 2017, Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (www.vidarchives.gr/reports/2022_01_2159).
Στείλτε μας σχόλια / παρατηρήσεις