Ο ποταμός Λάδωνας είναι παραπόταμος του Αλφειού ποταμού στη γεωγραφική περιφέρεια της Πελοποννήσου. Πρόκειται για ποταμό συνεχούς και γενικά υψηλής ροής, με μέγιστο υπερθαλάσσιο ύψος 500 μέτρα και ελάχιστο 200 μέτρα. Οι κυριότερες πηγές του Λάδωνα είναι: (α) η πηγή του Πλανυτέρου από την λεκάνη των Σουδενών (ύδατα Στυγός), (β) η πηγή της Λυκουριάς (Κεφαλοβρύσου, Σαΐτά) από την λίμνη Φενεού (κοινώς Φονηά), και (γ) η πηγή Ντάρα, Παναγίτσας και Βυτίνας από τον Ορχομενό (Κανδήλα). Εκτός αυτών των πηγών αναφέρονται και εκείνες από τις οποίες αναβλύζει νερό από τα ασβεστολιθικά σχήματα εντός της λεκάνης του ποταμού. Η συνολική παροχή όλων των πηγών του Λάδωνα εκτιμάται σε 15 m3/s. Το μήκος του ποταμού μέχρι τη συμβολή του με τον Αλφειό ποταμό είναι 75 χιλιόμετρα. Ο ποταμός έχει μήκος 60 χιλιόμετρα μέχρι τη θέση του υδροηλεκτρικού φράγματος, όπου και αποστραγγίζει σε λεκάνη έκτασης 749 km2. Μέρος της κατασκευής του εργοστασίου, της τεχνητής λίμνης και του φράγματος του Υδροηλεκτρικού έργου του Λάδωνα παραχωρήθηκε ως έργο πολεμικής αποζημίωσης από το Ιταλικό Κράτος (Ζιάκας, 1964). Η φραγμολίμνη του Λάδωνα συγκαταλέγεται στα πρώτα φράγματα που κατασκεύασε η Δ.Ε.Η.33 μεταπολεμικά για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ακριβώς μετά την ίδρυσή της.34 Συγκεκριμένα, με χρονική σειρά δημιουργήθηκαν το φράγμα του Λούρου το 1954, η φραγμολίμνη του Λάδωνα το 1955, και του Ταυρωπού το 1959. Στη συνέχεια ακολουθεί η κατασκευή του φράγματος του Καστρακίου το 1969.35 Και τα τρία φράγματα, φράγμα βαρύτητας του Λούρου, βαρύτητας μετά διακένων στοιχείων του Λάδωνα, και τοξωτό του Ταυρωπού, ήταν κατασκευασμένα από σκυρόδεμα. Την κατασκευή του έργου ανέλαβε εργολαβικά, κατόπιν διαγωνισμού, η Ιταλική εταιρεία Edisson. Οι εργασίες για την κατασκευή του σταθμού ηλεκτρικής ενέργειας με υδροληψία παρά τη γέφυρα, ξεκίνησαν στις 17 Αυγούστου 1950, και ολοκληρώθηκαν το 1954. Η κατασκευή του Υ/Η έργου του Λάδωνα θεωρείται πως αποτελει ένα από τα μεγάλα έργα και επιτεύγματα της νεότερης Ελλάδας. Η μελέτη της περιοχής είχε αρχίσει από τον 19ο αιώνα από τον γεωλόγο-γεωγράφο Alfred Philippson και τον γεωλόγο Θ. Γ. Σκούφο, οι οποίοι παρασκεύασαν γεωλογικό και τοπογραφικό χάρτη της λίμνης του Φενεού. Στη συνέχεια οι H.P. Gibbs (επικεφαλής), A.N. Lucey, J. Moore διεύθυναν επί μακρόν γεωλογικές έρευνες στην περιοχή έως το 1932. Το 1955 εγκαινιάζεται ο Υδροηλεκτρικός Σταθμός Λάδωνα υπό την παρουσία του Βασιλέως Παύλου και του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου. Το υδροηλεκτρικό εργοστάσιο παραγωγής βρίσκεται πλησίον του χωριού Σπάθαρι, 85 χιλιόμετρα βοριοδυτικά της Τρίπολης και 75 χιλιόμετρα ανατολικά του Πύργου Ηλείας, και σε απόσταση 6 χιλιομέτρων από την εθνική οδό Τρίπολης-Πύργου. Ο Υ/Η Σταθμός του Λάδωνα αποτελείται από δυο μονάδες ισχύος 35 MVA και τάσης 15,75 KV έκαστη. Ο υδροηλεκτρικός σταθμός λειτουργεί με τα νερά της τεχνητής λίμνης που δημιουργήθηκε μετά την κατασκευή του φράγματος βαρύτητας στον ποταμό Λάδωνα. Το τοξοειδές φράγμα κατασκευάστηκε πάνω από τη γέφυρα «Πήδημα», στο σημείο που ο ποταμός διέρχεται από ένα φαράγγι ύψους 400 m από τον πυθμένα. Το φράγμα είναι κατασκευασμένο από οπλισμένο σκυρόδεμα σε υψόμετρο 422,40 m, έχει ύψος 56 m, πλάτος στέψης 3,4 m, και μήκος 101,5 m. Η τεχνητή λίμνη βρίσκεται μεταξύ των νομών Αχαΐας και Αρκαδίας. Η λίμνη έχει επιφάνεια 4 km2, χωρητικότητα 49,000,000 m3, μήκος 15 km, μέγιστο πλάτος 1,5 km σε στάθμη 420 m από την επιφάνεια της θάλασσας. Τα νερά της λίμνης συλλέγονται από την λεκάνη απορροής του ποταμού Λάδωνα και από τις παραπάνω πηγές που αναφέρθηκαν. Δυο υπερχειλιστές για την εκφόρτιση των πλημμυρικών νερών έχουν τοποθετηθεί πάνω από στάθμη 420 m. Η λειτουργία των υπερχειλιστών είναι αυτόματη (η παραχετευτική ικανότητα του μικρού υπερχειλιστή είναι 260 m3/sec και του μεγάλου 500m3/sec). Η σήραγγα εκτροπής είναι κατασκευασμένη από οπλισμένο σκυρόδεμα έχει μήκος 313,80 m, διάμετρο 4,2 m και μέγιστη παροχετευτική ικανότητα 290 m3/sec, ενώ η υπόγεια σήραγγα προσαγωγής, αυτή που μεταφέρει το νερό στο εργοστάσιο, είναι κυκλικής διατομής με διάμετρο 3,9 m και μήκος 8620 m – η μεγαλύτερη στο είδος της στη χώρα. Η σήραγγα φράσσεται με δύο υδραυλικές θύρες. Το νερό από το φράγμα διοχετεύεται στους υδροστροβίλους των δύο ηλεκτρογεννητριών του εργοστασίου, με σήραγγα μήκους 8.620 m. Οι υδροστρόβιλοι είναι τύπου FRANCIS και ελέγχονται υδραυλικά. Το νερό από τη Λίμνη μέσω της υδροληψίας (η υδροληψία βρίσκεται σε υψόμετρο 382,5 m), της σήραγγας προσαγωγής και του αγωγού υπό πίεση (κοινός και για τις δύο μονάδες) πέφτει από ύψος 240 m στους υδροστρόβιλους και τους περιστρέφει. Αυτοί περιστρέφουν τις γεννήτριες με αποτέλεσμα η κινητική ενέργεια των στροβίλων να μετατρέπεται σε ηλεκτρική ενέργεια 15,75 KV. Οι μετασχηματιστές των μονάδων ανυψώνουν την τάση στα 150 KV και μέσω του υποσταθμού με δυο εναέριες γραμμές η ηλεκτρική ενέργεια διοχετεύεται στο εθνικό δίκτυο. Με το τέλος της φάσης της περιστροφής του στροβίλου τα νερά επιστρέφουν μέσω του αγωγού φυγής, μπροστά από το εργοστάσιο, στην κοίτη του ποταμού Λάδωνα και συνεχίζουν τη φυσική πορεία προς τη θάλασσα. Η μονάδα σχεδιάστηκε με υπολογισμό μέσης ετήσιας ολικής ηλεκτρικής ενέργειας 350.000,000 kwh. Ο ΥΗΣ του Λάδωνα είναι ένα από τα 16 μεγάλα Υ/Η έργα, σε λειτουργία, της Δ.Ε.Η., στη χώρα μας (με ωφέλιμο όγκο ταμιευτήρα 46,2 hm3). Για την κατασκευή του εργοστασίου, της τεχνητής λίμνης και του φράγματος απαλλοτριώθηκαν εκτάσεις στις οποίες οι κάτοικοι των κοντινών χωριών (Πουρναριά, Σιριάμου, Σπάθαρι, Τουμπίτσι, Βάχλια και λίγοι από Βυζίκι) διατηρούσαν καλλιεργήσιμα χωράφια μικρής κλίμακας (φασόλια, σιτηρά, κριθάρι, αραποσίτι, κ.α.). Ειδικός εμπειρογνώμονας του ΥΗΣ σημειώνει πως για τις ανάγκες κατασκευής της φραγμολίμνης απαλλοτριώθηκαν συνολικά 6.000 στρέμματα, και επιπλέον 270-280 στρέμματα για την κατασκευή του εργοστασίου και του οικισμού γύρω από αυτόν. Ο ίδιος διευκρινίζει πως η αποζημίωση των κατόχων των συγκεκριμένων εκτάσεων γης από τη Δ.Ε.Η. υπήρξε άμεση, ενώ πρώην τοπικός άρχοντας της κοινότητας θυμάται πως την αποζημίωση την ανέλαβε η Ιταλική κυβέρνηση. Η λειτουργία του εργοστασίου ξεκινά το 1955. Πρόκειται για τον μοναδικό σταθμό της Πελοποννήσου, η δε ευρύτερη περιοχή ηλεκτροδοτείται το 1958. Πρώην τοπικός άρχοντας της κοινότητας θυμάται πως πέρα από την παραπάνω σημαντική ωφέλεια για την περιοχή, κατά την κατασκευή της γαλαρίας βρέθηκε νερό στο πρώτο από τα τρία «παράθυρα» του έργου, το οποίο οι Ιταλοί μηχανικοί απομόνωσαν και κατασκεύασαν δεξαμενή 200 κυβικών για την υδροδότηση των γύρω χωριών. Ο μέγιστος αριθμός εργαζομένων στο εργοστάσιο του Λάδωνα έφτανε παλαιότερα στα 70-80 άτομα. Σήμερα στελεχώνεται από μικρότερο αριθμό εργαζομένων (40 εργαζόμενοι) πραγματικότητα που επηρεάζεται από τις γενικότερες περικοπές και συρρικνώσεις που επέφερε η δημοσιονομική κρίση.
Πηγή : Ρόη Κιντή, "Μια παραδοσιακή μορφή ενέργειας: Η περίπτωση του Λάδωνα",
Από το συλλογικό έργο, "Ενέργεια και τοπικές κοινωνίες", ΕΚΚΕ, 2018