ΤΥΠΟΣ

Εγκατάσταση

ΚΛΑΔΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

Παραγωγή πεπιεσμένων αερίων, ξηρού πάγου και ανθρακασβεστίου Παραγωγή, μετάδοση και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Εγκαταλελειμμένο

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ

Δεν διασώζεται

ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Μη Διατηρητέο

ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑΣ

Μαριλένα Βακαλοπούλου

ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ

Αλ.Σικαλιάς

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

Φθιώτιδας

ΠΕΡΙΟΧΗ

Γοργοπόταμος

ΠΟΛΗ

Λαμία

ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ

38.8310200, 22.3876100

ΠΑΡΟΧΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ

ΒιΔΑ/VIdA

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΧΡΗΣΗΣ

Creative Commons

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Το Εργοστάσιο Ασετυλίνης Γοργοποτάμου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα προπολεμικής χημικής βιομηχανίας που αξιοποίησε φθηνές πρώτες ύλες (κάρβουνο και ασβέστη) και την υδραυλική ενέργεια της περιοχής για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, απαραίτητης για τη διαδικασία παραγωγής ανθρακασβεστίου (CaC2), το οποίο στην καθομιλουμένη και εμπορική χρήση αναφερόταν ως «ασετιλίνη». Από το ανθρακασβέστιο, με την προσθήκη νερού, παράγεται το αέριο ασετυλίνη, που χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα σε λάμπες φωτισμού, σε θερμάστρες και σε εφαρμογές οξυγονοκόλλησης, αλλά και ως πρώτη ύλη για άλλες χημικές χρήσεις. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες ιστορικές αναφορές, η βασική εγκατάσταση συνδέεται με έργο που ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1901 και ολοκληρώθηκε το 1907, ενώ η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή ανθρακασβεστίου-ασετυλίνης. Η λειτουργία αποδίδεται σε εταιρεία με Έλληνες, Άγγλους και Ιταλούς μετόχους με την επωνυμία «ΓΟΡΓΟΣ Α.Ε.», και η συμβολή της στην τοπική ανάπτυξη της εποχής χαρακτηρίζεται σημαντική.​​ Ως προς τη χωροθέτηση και την τεχνική υποδομή, αναφέρεται ότι οι κατασκευαστές εκμεταλλεύτηκαν την κλίση του εδάφους και τους φυσικούς καταρράκτες, δημιουργώντας φράγματα, αρδευτικά κανάλια/στοές και μεταλλικούς σωλήνες για τη μεταφορά νερού προς το κτήριο παραγωγής ηλεκτρισμού («Μηχανουργείο»/«Κεντρικό») κοντά/κάτω από τη γέφυρα, εντάσσοντας την εγκατάσταση σε ένα υδροκίνητο-ηλεκτρικό σύστημα. Η θέση του Γοργοποτάμου στον νέο τότε σιδηροδρομικό άξονα αναφέρεται επίσης ως παράγοντας που ευνόησε τη λειτουργία της μονάδας (με σημείωση ότι η γραμμή Αθηνών–Θεσσαλονίκης άρχισε επίσημα να λειτουργεί το 1908).​ Η παραγωγή ανθρακασβεστίου/«ασετιλίνης» περιγράφεται ότι γινόταν σε ειδικό ηλεκτρικό καμίνι πολύ υψηλών θερμοκρασιών, με πρώτη ύλη κάρβουνο και ασβέστη, ενώ το προϊόν διακινούνταν εκτός περιοχής (με αναφορά διανομής προς Αθήνα και στη συνέχεια πανελλαδικά) και το εργοστάσιο παρουσιάζεται ως μία από τις μεγάλες μονάδες παραγωγής του είδους στα Βαλκάνια. Σε τοπική τεκμηρίωση περιγράφονται επιμέρους βοηθητικές εγκαταστάσεις και διαδικασίες (π.χ. αλευρόμυλος που αρχικά λειτουργούσε με ρεύμα του εργοστασίου και μεταγενέστερα αντικαταστάθηκε από αποθήκες προϊόντος, καθώς και μεταπολεμικές πρακτικές υποστήριξης της παραγωγής). Κατά την κατοχή αποτελούσε Διοικητήριο των Γερμανών, οι οποίοι λειτουργούσαν μόνο το « Μηχανουργείο» για την παραγωγή ρεύματος. Οι Γερμανοί χρησιμοποιούσαν ως Διοικητήριο τον χώρο που έμεινε ο Διευθυντής του εργοστασίου και τον χώρο του εργοστασίου για να αποθηκέψουν τα Άρματα και το λοιπό εξοπλισμό τους. Απ΄το Μηχανουργείο οι Γερμανοί έπαιρναν ρεύμα και φώτιζαν με 3 τεράστιους προβολείς διαμέτρου ενός μέτρου την περιοχή. Σύμφωνα με την Μαρτυρία του Σωτήριου Μακρή τους προβολείς τους είχαν εγκαταστήσει στα σημεία που είχαν τα πυροβόλα τους, δηλαδή στο Καστράκι, στα χωράφια ποιο κάτω απ’ το Διοικητήριο κοντά στο σημερινό Δημοτικό Σχολείο και  στο ποτάμι λίγο πιο πάνω απ’ την Γέφυρα. Με την αποχώρηση των Γερμανών, δόθηκε από το Σχέδιο Μάρσαλ 20.000 Αγγλικές Λίρες Οικονομική Ενίσχυση στο Εργοστάσιο(5) για να ξεκινήσει και πάλι την Λειτουργία του. Το 1944 και πάλι το εργοστάσιο λειτουργεί. Μόλις έφυγαν οι Γερμανοί, και παρά την αντίδραση της εταιρείας, οι κάτοικοι των Αλεποσπίτων πήραν ρεύμα για τα Αλεπόσπιτα. Ανέθεσαν στον χωριανό Κώστα Μπαγινέτα να μεταφέρει ξυλεία από την Οίτη και έφτιαξαν κολόνες . Για καλώδια χρησιμοποιούσαν συρματόσκοινα και σύρματα που πήραν από την τότε κατεστραμμένη από τον πόλεμο σιδηροδρομική γραμμή. Την κατασκευή επιμελήθηκε ο Χωριανός Σωτήρης Μακρής που δούλευε στο Εργοστάσιο και είχε κάποια γνώση του Ηλεκτρικού ρεύματος. Όπως μας ανέφερε ο ίδιος το ρεύμα έφευγε 220 volt από το εργοστάσιο και έρχονταν στα Αλεπόσπιτα 180 Volt λόγω απωλειών. Μετά την κατοχή  η φύλαξη και ο καθαρισμός του καναλιού παροχής νερού ήταν πλημμελής. Το 1945 με 1946  μετά από μια νεροποντή μαζεύτηκαν φύλλα και ξύλα που έφραξαν μέρος του δικτύου μεταφοράς νερού το οποίο και έσπασε. Το εργοστάσιο έτσι έπαψε να λειτουργεί οριστικά. 
Το συγκρότημα του εργοστάσιου αποτελούνταν από:
-   Το δίκτυο μεταφοράς νερού
-   Το εργοστάσιο παρασκευής ρεύματος που το έλεγαν Μηχανουργείο ή Κεντρικό
-   Το Εργοστάσιο παραγωγής Ασετιλίνης που ήταν 500 μέτρα κάτω από την Γέφυρα
-   Τα δύο καμίνια παραγωγής Ασβέστη
-   Αποθήκες αποθήκευσης παραγόμενης Ασετιλίνης
-   Τα οικήματα διαμονής των διευθυντών
-   Τα οικήματα διαμονής των εργαζομένων που τα έλεγαν Καμαράκια
-   Το Φανοποιείο ,δηλαδή το εργαστήριο παραγωγής δοχείων
-   Το Ιατρείο
-   Οι μεταλλικές κολόνες μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος
-   Τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Γοργοποτάμου
-   Τον Αστυνομικό Σταθμό με έναν χωροφύλακα
Σήμερα σώζονται ερείπια του φράγματος στο καγκελογέφυρο (Πόρτες), μέρος του δικτύου μεταφοράς νερού και ερείπια του βοηθητικού εργοστασίου Παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (Κεντρικό) . Τα μηχανήματα παραγωγής ρεύματος από το «Κεντρικό» αφαιρέθηκαν και πουλήθηκαν γύρω στο 1970 και το κτίριο παραχωρήθηκε στην κοινότητα Αλεποσπίτων. Τα "καμαράκια" έπαψαν να κατοικούνται γύρω στο 1970, στην συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν ως στάβλοι και κατεδαφίστηκαν τελικά περίπου το 1975. Το εργοστάσιο παραγωγής ασετιλίνης κατεδαφίστηκε την δεκαετία του 80. Τα περισσότερα οικόπεδα που προήλθαν από την κατεδάφιση των εγκαταστάσεων του Εργοστασίου, αντί να επιστραφούν στην κοινότητα, χωρίστηκαν με δρόμους και πουλήθηκαν. Πολλά απ'τα οικόπεδα αυτά τα αγόρασαν χωριανοί και έφτιαξαν σπίτια. Ένα οικόπεδο δόθηκε δωρεά και στην συνέχεια χτίσθηκε η Εκκλησία Ζωοδόχος Πηγή και ένα μέρος των οικοπέδων δόθηκε στην Κοινότητα και δημιουργήθηκε αργότερα πλατεία, (38°49'59.3"N 22°23'41.9"E).

Η παραγωγή ασετιλίνης γίνονταν ως εξής:  Η Ασετιλίνη (CaC2) γίνονταν από κάρβουνο (ΚΩΚ ή Ανθρακίτης) και ασβέστη σε εδικό ηλεκτρικό καμίνι που έφτανε σε θερμοκρασία 3000 C περίπου. 
KΩK (Άνθρακα) + Ασβέστης (CaO) + Παρουσία Ρεύματος 380 Volt = Ασετιλίνη (CaC2)Ω

Ως τρόπος ανάδειξης, καταγράφεται πρωτοβουλία αποκατάστασης του «υδροηλεκτρικού Γοργοποτάμου» ως έργου με ιστορική και πολιτιστική αναφορά, με στόχο τη μελλοντική υποδοχή επισκεπτών και την ανάδειξη του ρόλου της εγκατάστασης στη διαχείριση υδάτινων πόρων και στην τοπική ιστορία.

BINTEO

Gorgopotamos «The Iron River», Trains and nature, The Hellenic Trainspotters, 20-10-2015

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΑΝΑΦΟΡΑ

Αν χρησιμοποιήσετε πληροφορίες και στοιχεία που περιέχονται στις ιστοσελίδες vidarchives.gr, vidaomada.gr, vida-omada.blogspot.com και στο συνοδευτικό χάρτη παρακαλούμε πολύ να χρησιμοποιήσετε τις ακόλουθες αναφορές:

ΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
Βακαλοπούλου Μ., Δανιήλ Μ., Λαμπρόπουλος Χ., Φασουράκης Η. (επιμ.), 2017, Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (www.vidarchives.gr).

ΓΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ
Μαριλένα Βακαλοπούλου, ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΑΣΕΤΥΛΙΝΗΣ & ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΓΟΡΓΟΠΟΤΑΜΟΥ, στο Βακαλοπούλου Μ., Δανιήλ Μ., Λαμπρόπουλος Χ., Φασουράκης Η. (επιμ.), 2017, Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (www.vidarchives.gr/reports/2026_02_3105).

Στείλτε μας σχόλια / παρατηρήσεις

{{ errors[0] }}

{{ errors[0] }}

{{ errors[0] }}
Σε ευχαριστούμε πολύ, το σχόλιό σας έχει καταχωρηθεί με επιτυχία!
Xρησιμοποιούμε cookies για να διασφαλίσουμε την εύρυθμη λειτουργία του site και την καλύτερη εμπειρία χρήσης