Το Εργοστάσιο Ασετυλίνης Γοργοποτάμου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα προπολεμικής χημικής βιομηχανίας που αξιοποίησε φθηνές πρώτες ύλες (κάρβουνο και ασβέστη) και την υδραυλική ενέργεια της περιοχής για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, απαραίτητης για τη διαδικασία παραγωγής ανθρακασβεστίου (CaC2), το οποίο στην καθομιλουμένη και εμπορική χρήση αναφερόταν ως «ασετιλίνη». Από το ανθρακασβέστιο, με την προσθήκη νερού, παράγεται το αέριο ασετυλίνη, που χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα σε λάμπες φωτισμού, σε θερμάστρες και σε εφαρμογές οξυγονοκόλλησης, αλλά και ως πρώτη ύλη για άλλες χημικές χρήσεις.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες ιστορικές αναφορές, η βασική εγκατάσταση συνδέεται με έργο που ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1901 και ολοκληρώθηκε το 1907, ενώ η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή ανθρακασβεστίου-ασετυλίνης. Η λειτουργία αποδίδεται σε εταιρεία με Έλληνες, Άγγλους και Ιταλούς μετόχους με την επωνυμία «ΓΟΡΓΟΣ Α.Ε.», και η συμβολή της στην τοπική ανάπτυξη της εποχής χαρακτηρίζεται σημαντική.
Ως προς τη χωροθέτηση και την τεχνική υποδομή, αναφέρεται ότι οι κατασκευαστές εκμεταλλεύτηκαν την κλίση του εδάφους και τους φυσικούς καταρράκτες, δημιουργώντας φράγματα, αρδευτικά κανάλια/στοές και μεταλλικούς σωλήνες για τη μεταφορά νερού προς το κτήριο παραγωγής ηλεκτρισμού («Μηχανουργείο»/«Κεντρικό») κοντά/κάτω από τη γέφυρα, εντάσσοντας την εγκατάσταση σε ένα υδροκίνητο-ηλεκτρικό σύστημα. Η θέση του Γοργοποτάμου στον νέο τότε σιδηροδρομικό άξονα αναφέρεται επίσης ως παράγοντας που ευνόησε τη λειτουργία της μονάδας (με σημείωση ότι η γραμμή Αθηνών–Θεσσαλονίκης άρχισε επίσημα να λειτουργεί το 1908).
Η παραγωγή ανθρακασβεστίου/«ασετιλίνης» περιγράφεται ότι γινόταν σε ειδικό ηλεκτρικό καμίνι πολύ υψηλών θερμοκρασιών, με πρώτη ύλη κάρβουνο και ασβέστη, ενώ το προϊόν διακινούνταν εκτός περιοχής (με αναφορά διανομής προς Αθήνα και στη συνέχεια πανελλαδικά) και το εργοστάσιο παρουσιάζεται ως μία από τις μεγάλες μονάδες παραγωγής του είδους στα Βαλκάνια. Σε τοπική τεκμηρίωση περιγράφονται επιμέρους βοηθητικές εγκαταστάσεις και διαδικασίες (π.χ. αλευρόμυλος που αρχικά λειτουργούσε με ρεύμα του εργοστασίου και μεταγενέστερα αντικαταστάθηκε από αποθήκες προϊόντος, καθώς και μεταπολεμικές πρακτικές υποστήριξης της παραγωγής).
Σε σύγχρονο πλαίσιο ανάδειξης, καταγράφεται πρωτοβουλία αποκατάστασης του «υδροηλεκτρικού Γοργοποτάμου» ως έργου με ιστορική και πολιτιστική αναφορά, με στόχο τη μελλοντική υποδοχή επισκεπτών και την ανάδειξη του ρόλου της εγκατάστασης στη διαχείριση υδάτινων πόρων και στην τοπική ιστορία.
Αν χρησιμοποιήσετε πληροφορίες και στοιχεία που περιέχονται στις ιστοσελίδες vidarchives.gr, vidaomada.gr, vida-omada.blogspot.com και στο συνοδευτικό χάρτη παρακαλούμε πολύ να χρησιμοποιήσετε τις ακόλουθες αναφορές:
ΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
Βακαλοπούλου Μ., Δανιήλ Μ., Λαμπρόπουλος Χ., Φασουράκης Η. (επιμ.), 2017, Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (www.vidarchives.gr).
ΓΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ
Μαριλένα Βακαλοπούλου, ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΑΣΕΤΥΛΙΝΗΣ & ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΓΟΡΓΟΠΟΤΑΜΟΥ, στο Βακαλοπούλου Μ., Δανιήλ Μ., Λαμπρόπουλος Χ.,
Φασουράκης Η. (επιμ.), 2017, Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (www.vidarchives.gr/reports/2026_02_3105).
Στείλτε μας σχόλια / παρατηρήσεις