Η Ανώνυμος Μεταλλευτική και Βιομηχανική Εταιρεία «Ήφαιστος», η οποία ιδρύθηκε το 1904, δραστηριοποιήθηκε έως το 1924 κυρίως στη μίσθωση και εκμετάλλευση ορυχείων θηραϊκής γης στη Θηρασιά. Στο πλαίσιο αυτό, κατασκευάστηκε ένα μικρής κλίμακας σιδηροδρομικό δίκτυο με βαγονέτα για τη μεταφορά του εξορυσσόμενου υλικού, καθώς και εγκαταστάσεις φόρτωσης στις παράκτιες ζώνες. Στα Φηρά και πλησίον της Πλατείας Σαρπάκη, ανεγέρθηκε το εργοστάσιο επεξεργασίας θηραϊκής γης, το οποίο ιδρύθηκε από τον Ι.Π. Δοϊαννίδη, καθηγητή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, και τέθηκε σε λειτουργία το 1929. Η μονάδα αυτή είχε ως αντικείμενο την ξήρανση και άλεση του υλικού, καθώς και τη μετατροπή του σε λεπτόκοκκη σκόνη προς εμπορική διάθεση σε σάκους. Το κτίριο του εργοστασίου είναι τριώροφο, ύψους 18 μέτρων και διαστάσεων 50 x 10 μέτρων. Η λειτουργία του υποστηριζόταν από πετρελαιομηχανή εγκατεστημένη σε ανεξάρτητη αίθουσα διαστάσεων 10 x 10 μέτρων. Η παραγωγική διαδικασία περιελάμβανε τον διαχωρισμό του υλικού σε τρεις κοκκομετρικές κατηγορίες (ψιλό, χονδρό και χονδρότερο), καθώς και τη θερμική επεξεργασία του σε σιδηρά περιστροφική κάμινο μήκους 16 μέτρων, με σκοπό την απομάκρυνση της υγρασίας. Η κάμινος λειτουργούσε συνεχώς, με καύσιμο αγγλικούς γαιάνθρακες. Στη συνέχεια, το υλικό οδηγούνταν σε μύλους για περαιτέρω κονιορτοποίηση και αποθηκευόταν σε σιλό πριν από τη συσκευασία του. Η δυναμικότητα του εργοστασίου ανερχόταν σε 10 τόνους επεξεργασίας ανά ώρα, με τελική παραγωγή 6–7 τόνων. Κατά το έτος έναρξης λειτουργίας του (1929), απασχολούσε περίπου 50 εργαζομένους, ενώ το συνολικό κόστος κατασκευής του ανήλθε σε 10.000.000 δραχμές. Για τη μεταφορά του επεξεργασμένου υλικού προς την παραλία είχε κατασκευαστεί κεκλιμένο επίπεδο μήκους 300 μέτρων, δεδομένου ότι το εργοστάσιο βρίσκεται σε υψόμετρο 162 μέτρων. Κατά την περίοδο εκείνη, η εξαγωγή θηραϊκής γης αποτελούσε έναν από τους βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας. Ενδεικτικά, το 1932 η Σαντορίνη κατέγραψε εξαγωγές 12.000 βυτίων οίνου με έσοδα 19.800.000 δραχμών, 900.000 οκάδων τοματοπολτού με έσοδα 9.900.000 δραχμών, καθώς και έσοδα 10.000.000 δραχμών από τη θηραϊκή γη. Σήμερα, παρά την κακή κατάσταση διατήρησης, το εργοστάσιο διασώζει σημαντικά μορφολογικά και τεχνολογικά στοιχεία της βιομηχανικής του λειτουργίας. Η επανάχρησή του ως γεωλογικού μουσείου, σε συνδυασμό με την ανάδειξη της ευρύτερης περιοχής, αποτελεί μια τεκμηριωμένη πρόταση αξιοποίησης. Ωστόσο, η εντατική και συχνά ανεξέλεγκτη εξορυκτική δραστηριότητα των επόμενων δεκαετιών, με τη χρήση σύγχρονων μηχανικών μέσων, προκάλεσε σοβαρές επιπτώσεις στο φυσικό τοπίο, στους οικιστικούς ιστούς και στην κοινωνικοοικονομική εξέλιξη του νησιού, ιδίως ενόψει της ταχείας στροφής του προς τον τουρισμό.
Αν χρησιμοποιήσετε πληροφορίες και στοιχεία που περιέχονται στις ιστοσελίδες vidarchives.gr, vidaomada.gr, vida-omada.blogspot.com και στο συνοδευτικό χάρτη παρακαλούμε πολύ να χρησιμοποιήσετε τις ακόλουθες αναφορές:
ΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
Βακαλοπούλου Μ., Δανιήλ Μ., Λαμπρόπουλος Χ., Φασουράκης Η. (επιμ.), 2017, Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (www.vidarchives.gr).
ΓΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ
Ηρακλής Φασουράκης, ΗΦΑΙΣΤΟΣ, στο Βακαλοπούλου Μ., Δανιήλ Μ., Λαμπρόπουλος Χ.,
Φασουράκης Η. (επιμ.), 2017, Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (www.vidarchives.gr/reports/2026_03_3126).
Στείλτε μας σχόλια / παρατηρήσεις