Η παρουσία της ζυθοποιίας «Κάρολος Φιξ» στη Θεσσαλονίκη σχετίζεται με το μεγάλο εργοστασιακό συγκρότημα επί της οδού 26ης Οκτωβρίου. Το εργοστάσιο ιδρύθηκε το 1892 από τους Αλλατίνι, Μισραχή και Φερνάντεζ ως οινοπνευματοποιία και αργότερα ζυθοποιία. Το 1912, η εταιρεία μετατράπηκε στη «Ζυθοποιείον Όλυμπος Α.Ε.». Το 1909, στην απέναντι πλευρά της οδού 26ης Οκτωβρίου ιδρύθηκε το παγοποιείο της εταιρείας «Γεωργιάδης και Σία», που το 1912 έθεσε σε λειτουργία τη ζυθοποιία «Νάουσα». Το 1920 τα δύο ζυθοποιεία συνενώθηκαν με την επωνυμία «Όλυμπος-Νάουσα Α.Ε.». Η εταιρεία «Κάρολος Φιξ» συστάθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 1927 με 30ετή διάρκεια και έδρα την Αθήνα. Το πρώτο διοικητικό συμβούλιο ήταν 5ετές και απαρτιζόταν από τους: Ι. Φιξ, Γ. Δρακούλη, Α. Φιξ, Έ. Δρακούλη, Ε. Κλωναρίδη, Γ. Γράτσο, Κ. Πλατσούκα, Ι. Σκάσση, Γ. Μουστάκα, Χ. Πράτσικα και Ε. Σκάσση. Η «Φιξ» διέκοψε τη λειτουργία της τη δεκαετία του ’60. Το κτίριο της ζυθοποιίας «Όλυμπος» υπάρχει έως σήμερα ενώ το κτίριο της «Νάουσας» κατεδαφίστηκε.
Πηγή: archaiologia.gr : Η ζυθοποιία «Κάρολος Φιξ»
Σήμερα το 2025 η όλη εγκατάσταση είναι ιδιωτική και προορίζεται για χρήσεις γραφείων, κατοικίας και πολιτιστικών χώρων. Η ομάδα ΒΙΔΑ το 2022 μελέτησε και αξιολόγησε τον μηχανολογικό εξοπλισμό του εργοστασίου μαζί με τον κο Α.Πλυτά και σε συνεργασία με την Αρχείων Τάξις τεκμηρίωσε την ιστορία της επιχείρησης για λογαριασμό του ιδιοκτήτη DIMAND A.E.
Η ιστορία ξεκινά το 1882, όταν πραγματοποιείται το οινοπνευματοποιείο Μισραχή, που στην συνέχεια με την συμμετοχή στο ιδιοκτησιακό σχήμα των εβραϊκών οικογενειών Αλλατίνη και Φερνάντεζ και την εγκατάσταση γαλλικού εξοπλισμού, το 1912 μετατρέπεται στο «Ζυθοποιείον Όλυμπος». Παράλληλα δημιουργείται η «Ζυθοποιία Νάουσα, Βιομηχανία Πάγου, Ψυγείων Γεωργιάδης & Σια», σε μια εποχή που λόγω των Βαλκανικών πολέμων στην πόλη ζουν σχεδόν 500.000 ξένοι στρατιώτες, έναντι 100.000 κατοίκων, που έπιναν πολλή μπίρα, οπότε υπήρχε και μεγάλη ζήτηση. Οι δύο αυτές εταιρείες το 1920 συγχωνεύονται στην «Όλυμπος- Νάουσα», αυξάνοντας θεαματικά την παραγωγή της. Το 1926 η «Κάρολος Φιξ ΑΕ», ήδη κραταιά ζυθοποιία στην Αθήνα, καταφέρνει να την απορροφήσει, προχωρώντας παράλληλα σε συνεχείς οικοδομικές επεκτάσεις. Πιο σημαντική ήταν η μεταφορά του εμφιαλωτηρίου σε νέο κτήριο, σχεδιασμένο το 1959 από τον αρχιτέκτονα Τάκη Ζενέτο. Αν και δεν είναι γνωστός ο αρχιτέκτονας των υπόλοιπων κτιρίων, το συγκρότημα, θεωρείται μοναδικό, με δεδομένο ότι στόχος τότε των ιδιοκτητών ήταν τα βιομηχανικά κτήρια να αποδίδουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κύρος. Το συγκρότημα αναπτύσσεται σε ξεχωριστούς όγκους, που αντικατοπτρίζουν την εσωτερική λειτουργία του κάθε κτηρίου, με μορφολογία εκλεκτικιστικού χαρακτήρα. Οι διατηρημένες όψεις με τα γαιώδη τούβλα φέρουν περίτεχνους διάκοσμους, ενώ στο εσωτερικό ξεχωρίζουν υψηλών προδιαγραφών μεταλλικές κατασκευές και μηχανήματα. Η εμφάνιση της μπίρας Amstel το 1963, ανέτρεψε το μονοπώλιο της ΦΙΞ, και αποτέλεσε την αρχή του τέλους. To 1982 η Εθνική Τράπεζα διέκοψε τη χρηματοδότηση και το επόμενο καλοκαίρι διεκόπη κάθε επιχειρηματική δραστηριότητα του συγκροτήματος. Kαι ενώ τα κτήρια είχαν εγκαταλειφθεί και κινδύνεψαν ακόμη και με κατεδάφιση, το Υπουργείο Πολιτισμού προχώρησε το 1992-4, στη κήρυξη των κτιρίων Σ1,Σ2, Σ3, του συγκροτήματος μαζί με τον εξοπλισμό τους ως ιστορικού και διατηρητέου μνημείου. Αλλά από το 1995 ενοικιάστηκαν χωρίς άδεια και επαναχρησιμοποιήθηκαν ως χώροι διασκέδασης, οπότε παρατηρήθηκαν βανδαλισμοί, αυθαίρετες επεμβάσεις και αφαίρεση οικοδομικών στοιχείων, και μέρους του μηχανολογικού εξοπλισμού. Έκτοτε η ιδιοκτησία του συγκροτήματος πέρασε από πολλές φάσεις, για να καταλήξει, το 2022, στην εταιρεία Φίλμα Μονοπρόσωπη Εταιρεία Αξιοποίησης και Ανάπτυξης Ακινήτων, θυγατρική του ομίλου DIMAND. Αν και το 2006 προτάθηκε το συγκρότημα να περιέλθει στο Υπουργείο Πολιτισμού και το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, γνωμοδότησε υπέρ της απαλλοτρίωσής του χωρίς όμως να υλοποιηθεί, τελικά μόλις τον Αύγουστο του 2025, προχώρησε στην αγορά από την εταιρεία μόνο του κτηρίου Σ2, διασφαλίζοντας έτσι, την δυνατότητα αποκατάστασης και επανάχρησής του. Στόχος να εγκατασταθεί το MOMus – Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, με τη διεθνώς αναγνωρισμένη Συλλογή Κωστάκη, καθώς και η μόνιμη στέγη της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης, διατηρώντας επίσης τον αυθεντικό μηχανολογικό εξοπλισμό της ζυθοποιίας. Στο κτίριο Σ1 προβλέπεται η δημιουργία ενός boutique hotel σχεδιασμένο από το γραφείο Georges Batzios Architects, ενώ το κτίριο Σ3, το παλιό εμφιαλωτήριο του Τάκη Ζενέτου, θα μετατραπεί σε χώρο γαστρονομίας και εκδηλώσεων, που μελετά το γραφείο Foster + Partners. ΤΑ ΝΕΑ ΚΤΙΡΙΑ: Το ίδιο γραφείο σχεδιάζει επίσης δύο νέα πυκνοδομημένα βιοκλιματικά συγκροτήματα. Ένα δεκαώροφο κτίριο κατοικιών με 96 κατοικίες και ένα πεντάστερο επταώροφο ξενοδοχείο με 153 δωμάτια. Στο πλαίσιο μιας υπερεκμετάλλευσης, ισχύει και εδώ, ότι, και στην αστική ανάπλαση με κέντρο τον Σταθμό Ηλεκτροπαραγωγής Battersea στο Λονδίνο, όπου περιμετρικά εντάχθηκαν νέα πολυώροφα κτίρια. Εδώ όμως τα νέα κτίρια ανταγωνίζονται ή μάλλον επιβάλλονται στην ανθρώπινης κλίμακας «ογκοπλασία» του ιστορικού συγκροτήματος. Δεν διαφαίνεται κάποιος σεβασμός στην αρμονική σύνθεση των νέων μεγάλων όγκων με τους παλιούς που δεν ξεπερνούν τους τέσσερεις ορόφους και η όλη προσπάθεια διαλόγου συνίσταται στην χρήση του εμφανούς τούβλου ανάλογου του συγκροτήματος και στην επανάληψη της βυζαντινίζουσας καμάρας (εικ.3), που υποτίθεται ότι δίνουν έναν παραδοσιακό χαρακτήρα στις τυπικές πολυώροφες κατά τα άλλα πολυκατοικίες. Η εξαιρετικά πυκνή διάταξη των νέων χονδροειδών όγκων προσβάλει την παραλιακή ζώνη που χαρακτηρίζεται από χαμηλή σχετικά δόμηση. Ίσως θα ήταν προτιμότερη η ένταξη ψηλότερων και πιο κομψών κτιρίων, που άλλωστε γνωρίζει καλά ο Foster, που θα άφηναν περισσότερο ελεύθερο χώρο και θα αναδείκνυαν το ιστορικό συγκρότημα, όπως άλλωστε είχε προταθεί από αρχιτέκτονες μελετητές σε σχετικά πρόσφατο διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό (6).
Αν χρησιμοποιήσετε πληροφορίες και στοιχεία που περιέχονται στις ιστοσελίδες vidarchives.gr, vidaomada.gr, vida-omada.blogspot.com και στο συνοδευτικό χάρτη παρακαλούμε πολύ να χρησιμοποιήσετε τις ακόλουθες αναφορές:
ΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
Βακαλοπούλου Μ., Δανιήλ Μ., Λαμπρόπουλος Χ., Φασουράκης Η. (επιμ.), 2017, Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (www.vidarchives.gr).
ΓΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ
Ηρακλής Φασουράκης, «ΚΑΡΟΛΟΣ ΦΙΞ» ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΖΥΘΟΠΟΙΙΑΣ, ΒΥΝΟΠΟΙΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΓΟΠΟΙΙΑΣ, στο Βακαλοπούλου Μ., Δανιήλ Μ., Λαμπρόπουλος Χ.,
Φασουράκης Η. (επιμ.), 2017, Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (www.vidarchives.gr/reports/2017_12_251).
Στείλτε μας σχόλια / παρατηρήσεις